कांग्रेसको नेतृत्वमा गगन थापाको उदय, अब पार्टीको भविष्य बदल्ने कि पुरानै प्रवृत्ति दोहोर्याउने?
नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनबाट भारी मतसहित सभापतिमा निर्वाचित गगन थापासामु पार्टीको गुमेको जनविश्वास फर्काउने, नयाँ पुस्तालाई नेतृत्वमा स्थापित गर्ने र २९७ सदस्यीय केन्द्रीय समितिलाई प्रभावकारी बनाउने चुनौती थपिएको छ। अनुहार फेरिएको कांग्रेसको कार्यशैली पनि फेरिएला?
नेतृत्व परिवर्तनसँगै कांग्रेसमा नयाँ आशा, तर चुनौती पनि उत्तिकै
काठमाडौं, असोज ३० — नेपाली कांग्रेसको नेतृत्वमा लामो समयदेखि अपेक्षा गरिएको पुस्तान्तरणले नयाँ मोड लिएको छ। पार्टीको १५औँ महाधिवेशनबाट गगनकुमार थापा अत्यधिक मतसहित सभापतिमा निर्वाचित भएपछि कांग्रेसभित्र नयाँ राजनीतिक अध्याय सुरु भएको छ।
थापाले सभापति पदको निर्वाचनमा ६ हजार ५८४ मत प्राप्त गर्दा उनका प्रतिस्पर्धी श्यामकृष्ण खड्गीले ३७५ मत प्राप्त गरेका छन्।
मतान्तरका आधारमा यो जित निकै फराकिलो हो। यसले महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूको ठूलो हिस्साले थापाको नेतृत्वलाई समर्थन गरेको देखाउँछ।
तर चुनाव जित्नु र पार्टीलाई रूपान्तरण गर्नु फरक विषय हुन्।
अब थापाले कांग्रेसको संगठन, नीति, निर्णय प्रक्रिया र जनतासँगको सम्बन्धमा कस्तो परिवर्तन ल्याउँछन् भन्ने विषयले उनको नेतृत्वको वास्तविक मूल्याङ्कन गर्नेछ।
सभापतिको दौडमा तीन आकांक्षी, अन्तिम प्रतिस्पर्धामा दुई
कांग्रेस सभापति पदका लागि सुरुमा तीन जनाले उम्मेदवारी दिएका थिए।
गगन थापा, श्यामकृष्ण खड्गी र किशोरसिंह राठौर सभापतिको प्रतिस्पर्धामा थिए।
तर निर्वाचनअघि थापाको आग्रहमा राठौरले आफ्नो उम्मेदवारी फिर्ता लिए।
राठौर कांग्रेसको १४औँ महाधिवेशनबाट सहमहामन्त्री निर्वाचित भएका नेता हुन्।
थापाले खड्गीलाई पनि उम्मेदवारी फिर्ता लिन आग्रह गरेका थिए। तर खड्गीले प्रतिस्पर्धाबाट पछि नहट्ने निर्णय गरेपछि सभापति पदमा निर्वाचन भएको थियो।
अन्ततः महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूको ठूलो समर्थन प्राप्त गर्दै थापा पार्टी नेतृत्वमा पुगे।
यो जितसँगै कांग्रेसभित्र नयाँ पुस्ताको नेतृत्व र पुरानो राजनीतिक कार्यशैली परिवर्तन गर्ने बहस थप बलियो बनेको छ।
गगन–विश्वप्रकाश सहकार्यले कस्तो दिशा देला?
नयाँ नेतृत्वको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माबीचको सहकार्य हो।
थापा सभापतिमा निर्वाचित हुँदा विश्वप्रकाश शर्मा सर्वसम्मत रूपमा वरिष्ठ उपसभापति चयन भएका छन्।
कांग्रेसभित्र पुस्तान्तरण, संगठन सुधार र नयाँ राजनीतिक सोचको पक्षमा आवाज उठाउँदै आएका यी दुई नेताको सहकार्यलाई पार्टीको आगामी दिशासँग जोडेर हेरिएको छ।
तर उनीहरूको सहकार्य पद बाँडफाँटमा मात्र सीमित रहने हो वा पार्टी सञ्चालनमा पनि प्रभावकारी देखिने हो भन्ने प्रश्न महत्त्वपूर्ण छ।
पार्टीभित्र विभिन्न समूहका आकांक्षा, पुराना नेतृत्वसँगको सम्बन्ध र संगठनको आन्तरिक सन्तुलन मिलाउनु नयाँ नेतृत्वका लागि सहज हुने छैन।
उपसभापतिमा अनुभवी र नयाँ पुस्ताका नेताको उपस्थिति
१५औँ महाधिवेशनले कांग्रेसको उपसभापति तहमा पनि नयाँ संरचना तयार गरेको छ।
महिला समूहबाट पुष्पा भुसाल सर्वसम्मत उपसभापति चयन भएकी छन्।
खुलातर्फ डा. चन्द्रकान्त भण्डारीले ३ हजार ७३५ मत र मधु आचार्यले २ हजार ३४२ मत प्राप्त गर्दै उपसभापतिमा जित हासिल गरेका छन्।
समावेशी समूहबाट विनोदकुमार चौधरी उपसभापतिमा निर्वाचित भएका छन्।
चौधरीले १ हजार ७४५ मत प्राप्त गर्दा उनका निकटतम प्रतिस्पर्धी जीवन परियारले १ हजार ६५८ मत प्राप्त गरेका थिए।
नयाँ नेतृत्वमा अनुभवी तथा तुलनात्मक रूपमा युवा पुस्ताका नेताहरूको उपस्थिति देखिएको छ।
तर विभिन्न पृष्ठभूमिबाट आएका नेताहरूलाई एउटै राजनीतिक उद्देश्यमा केन्द्रित गर्न सक्नु सभापति थापाको महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी हुनेछ।
महामन्त्रीमा प्रदीप, उदय र डिला, संगठन सुधारको जिम्मेवारी
कांग्रेसको संगठन सञ्चालनमा महामन्त्री पदको विशेष भूमिका हुन्छ।
महामन्त्रीहरूले पार्टीका निर्णय कार्यान्वयन गर्ने, संगठन विस्तार गर्ने र नेतृत्व तथा कार्यकर्ताबीच समन्वय कायम गर्ने जिम्मेवारी निर्वाह गर्छन्।
१५औँ महाधिवेशनबाट खुलातर्फ प्रदीप पौडेल र उदयशमशेर राणा महामन्त्रीमा निर्वाचित भएका छन्।
पौडेलले ४ हजार १९४ मत प्राप्त गरेका छन् भने राणाले २ हजार ३१० मत प्राप्त गरेका छन्।
महिलातर्फ डा. डिला संग्रौला पन्त ३ हजार ११८ मतसहित महामन्त्री निर्वाचित भएकी छन्।
उनकी निकटतम प्रतिस्पर्धी महालक्ष्मी उपाध्याय ‘डिना’ ले २ हजार ८६४ मत प्राप्त गरेकी थिइन्।
संग्रौलाले २५४ मतान्तरले जित हासिल गरेकी हुन्।
उनी नेपाली कांग्रेसको महामन्त्री पदमा निर्वाचित हुने पहिलो महिला बनेकी छन्।
यो उपलब्धिलाई कांग्रेसको उच्च नेतृत्वमा महिला सहभागिताको दृष्टिकोणले महत्त्वपूर्ण मान्न सकिन्छ।
तर महिला नेतृत्वको उपस्थिति बढ्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन। पार्टीका नीति, संगठन र निर्णय प्रक्रियामा महिलाको वास्तविक प्रभाव कति बढ्छ भन्ने विषय पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
सहमहामन्त्रीमा समावेशी प्रतिनिधित्व, कति प्रभावकारी होला?
कांग्रेसले विभिन्न समुदाय र भौगोलिक क्षेत्रको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्न सहमहामन्त्री पदमा समावेशी व्यवस्था गरेको छ।
१५औँ महाधिवेशनबाट खुलातर्फ रामहरि खतिवडा र अजयबाबु शिवाकोटी सहमहामन्त्री निर्वाचित भएका छन्।
खतिवडाले २ हजार ९१० र शिवाकोटीले २ हजार १७३ मत प्राप्त गरेका छन्।
पिछडिएको भौगोलिक क्षेत्रबाट जीवनबहादुर शाही ३ हजार ९०६ मतसहित निर्वाचित भएका छन्। उनका निकटतम प्रतिस्पर्धी जनकराज गिरीले १ हजार ३७६ मत प्राप्त गरेका थिए।
महिलातर्फ प्रतिमा गौतमले ५ हजार ११६ मत प्राप्त गर्दै जित हासिल गरेकी छन्।
आदिवासी जनजातितर्फ बहादुरसिंह लामाले ३ हजार २४५ मत प्राप्त गरेका छन्।
दलित समूहबाट प्रकाश रसाइली स्नेही र मुस्लिम समूहबाट डा. मोहम्मद फिरदौस आलम सहमहामन्त्री निर्वाचित भएका छन्। आलमले ३ हजार ३४७ मत प्राप्त गरेका छन्।
समाचार तयार पार्दासम्म केही समावेशी समूह र केन्द्रीय सदस्य पदको मतगणना जारी रहेको विवरण प्राप्त भएको छ।
कांग्रेसको विधानअनुसार सभापतिले केन्द्रीय कार्यसमितिका सदस्यमध्येबाट एक महिलासहित चार जना सहमहामन्त्री मनोनीत गर्न सक्ने व्यवस्था पनि रहेको छ।
यस्तो प्रतिनिधित्वले पार्टीको नेतृत्वमा विभिन्न समुदायको उपस्थिति बढाउन सक्छ।
तर समावेशी नेतृत्वको वास्तविक अर्थ ती समुदायका समस्या, आवश्यकता र आवाज पार्टीका निर्णयमा कति समेटिन्छन् भन्नेमा निर्भर रहनेछ।
१६४ बाट २९७ सदस्यीय केन्द्रीय समिति, आवश्यकता कि नेतृत्व व्यवस्थापन?
नयाँ नेतृत्वसँगै कांग्रेसको केन्द्रीय कार्यसमितिको आकार पनि उल्लेखनीय रूपमा बढाइएको छ।
पार्टी विधान संशोधन गर्दै यसअघि १६४ सदस्य रहेको केन्द्रीय कार्यसमितिलाई २९७ सदस्यीय बनाइएको हो।
यो निर्णयले कांग्रेसभित्र नयाँ बहस सिर्जना गरेको छ।
समर्थकहरूले महाधिवेशन प्रतिनिधिको संख्या बढेकाले पार्टीको केन्द्रीय संरचनामा पनि व्यापक प्रतिनिधित्व आवश्यक रहेको तर्क गरेका छन्।
तर आलोचकहरूले यति ठूलो समिति प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्न कठिन हुन सक्ने प्रश्न उठाएका छन्।
रोचक पक्ष के छ भने गगन थापाले यसअघि शेरबहादुर देउवाको नेतृत्वमा पदाधिकारी संख्या विस्तार गर्ने निर्णयप्रति प्रश्न उठाएका थिए।
अहिले आफ्नै नेतृत्वमा केन्द्रीय समितिको आकार थप बढेपछि उनले यस निर्णयको औचित्य व्यवहारबाट प्रमाणित गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ।
२९७ सदस्यीय समितिमा सबैलाई स्पष्ट जिम्मेवारी दिनु, नियमित बैठक सञ्चालन गर्नु र समयमै निर्णय लिनु चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ।
ठूलो समिति बनाउँदैमा संगठन बलियो हुन्छ भन्ने निश्चित हुँदैन।
यसको सफलता सदस्यहरूको सक्रियता, जिम्मेवारीको बाँडफाँट र निर्णय कार्यान्वयनको प्रभावकारितामा निर्भर रहनेछ।
राजनीतिक विश्लेषकको प्रश्न : संख्या बढ्दैमा रूपान्तरण हुन्छ?
राजनीतिक विश्लेषक सौगात गौतमले केन्द्रीय समितिको आकार बढाउने निर्णयको औचित्य कामबाट पुष्टि हुनुपर्ने धारणा राखेका छन्।
उनका अनुसार प्रतिनिधिको संख्या बढेको आधारमा ठूलो समिति आवश्यक रहेको तर्क गर्न सकिए पनि त्यसले वास्तविक समावेशिता र प्रभावकारी प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्छ भन्ने हुँदैन।
पार्टीको संरचना विस्तार हुँदा विभिन्न क्षेत्र र समुदायका नेताहरूलाई अवसर मिल्न सक्छ।
तर निर्णय प्रक्रिया जटिल हुने, आन्तरिक समन्वय कमजोर बन्ने र जिम्मेवारी स्पष्ट नहुने जोखिम पनि रहन्छ।
त्यसैले नयाँ नेतृत्वले ठूलो समितिलाई केवल पदाधिकारीहरूको समूहका रूपमा नभई सक्रिय राजनीतिक संगठनका रूपमा सञ्चालन गर्नुपर्नेछ।
कांग्रेसले गुमाएको जनविश्वास फर्काउन सक्ला?
नेतृत्व परिवर्तनसँगै कांग्रेससामु सबैभन्दा ठूलो चुनौती जनताको विश्वास पुनः प्राप्त गर्नु हो।
विगतमा सरकार सञ्चालनका क्रममा अपेक्षित परिणाम दिन नसकेको, सुशासनका विषयमा प्रश्न उठेको तथा केही नेता र कार्यकर्तासँग जोडिएका भ्रष्टाचारसम्बन्धी विवादका कारण कांग्रेसको छविमा असर परेको विश्लेषण हुँदै आएको छ।
राजनीतिक विश्लेषक गेजा शर्मा वाग्लेका अनुसार विगतको नेतृत्वका कमजोरीले पार्टीप्रति जनविश्वास घटाएको थियो।
तर नयाँ नेतृत्वको उदयसँगै कांग्रेसलाई पुनः सशक्त बनाउने अवसर सिर्जना भएको उनको मूल्याङ्कन छ।
यद्यपि, नयाँ सभापति चयन हुनु मात्रै पार्टीको पुरानो छवि परिवर्तन भएको प्रमाण होइन।
त्यसका लागि नीतिगत स्पष्टता, आन्तरिक लोकतन्त्र, पारदर्शिता, जिम्मेवार नेतृत्व र जनताले प्रत्यक्ष अनुभव गर्न सक्ने परिणाम आवश्यक हुन्छ।
गगन थापाले अब के परिवर्तन गर्नुपर्छ?
गगन थापा लामो समयदेखि कांग्रेसभित्र सुधार र पुस्तान्तरणका पक्षमा आवाज उठाउँदै आएका नेता हुन्।
तर अब उनी प्रश्न उठाउने स्थानबाट निर्णय गर्ने स्थानमा पुगेका छन्।
यसअघि उनले पार्टी नेतृत्वको कार्यशैली, संगठन सञ्चालन र राजनीतिक दिशाबारे आलोचना गर्न सक्थे।
अब ती विषयमा सुधार ल्याउने प्रमुख जिम्मेवारी उनकै काँधमा आएको छ।
नयाँ नेतृत्वले संगठनभित्र सक्रियता बढाउने, युवालाई जिम्मेवारी दिने, आन्तरिक लोकतन्त्रलाई प्रभावकारी बनाउने र जनताका वास्तविक समस्यालाई राजनीतिक प्राथमिकतामा राख्ने अपेक्षा गरिएको छ।
विशेषगरी रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य, आर्थिक अवसर, सुशासन र सार्वजनिक सेवा सुधारजस्ता विषयमा कांग्रेसले कस्तो स्पष्ट नीति अघि सार्छ भन्ने विषय महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
केवल नेतृत्वको पुस्ता परिवर्तन भएर पुग्दैन। पार्टीको निर्णय गर्ने तरिका र जनताप्रतिको जवाफदेहिता पनि परिवर्तन हुनुपर्छ।
पुराना नेतासँगको सम्बन्ध र आन्तरिक एकता अर्को चुनौती
कांग्रेस लामो इतिहास भएको र विभिन्न राजनीतिक विचार तथा समूह समेटिएको पार्टी हो।
नयाँ नेतृत्वले संगठनमा परिवर्तन ल्याउन खोज्दा पुराना नेताहरूको अनुभव र नयाँ पुस्ताको अपेक्षाबीच सन्तुलन मिलाउनुपर्ने हुन्छ।
यदि नेतृत्व परिवर्तनलाई केवल एउटा समूहको जित र अर्को समूहको हारका रूपमा लिइयो भने पार्टीभित्र असन्तुष्टि बढ्न सक्छ।
त्यसैले सभापति थापाले निर्वाचनपछि सबै पक्षलाई समेटेर संगठनलाई साझा उद्देश्यतर्फ अघि बढाउन सक्नुपर्नेछ।
पार्टीको आन्तरिक एकता कायम गर्दै नयाँ कार्यशैली लागू गर्न सक्नु उनको नेतृत्व क्षमताको महत्त्वपूर्ण परीक्षा हुनेछ।
युवा पुस्ताको आशा पूरा गर्न सक्लान् गगन?
कांग्रेसको नयाँ नेतृत्वसँग युवा पुस्ताको अपेक्षा पनि जोडिएको छ।
विगतमा पुराना राजनीतिक प्रवृत्ति परिवर्तन हुनुपर्ने आवाज उठाउँदै आएका थापा अहिले पार्टीको सर्वोच्च पदमा पुगेका छन्।
यसले युवा पुस्तालाई राजनीतिक नेतृत्वमा पुग्ने सम्भावना र अवसरबारे सकारात्मक सन्देश दिन सक्छ।
तर युवाको प्रतिनिधित्व केवल उमेरका आधारमा मूल्याङ्कन गर्नु पर्याप्त हुँदैन।
नयाँ सोच, कार्यक्षमता, नीतिगत स्पष्टता र परिणाममुखी नेतृत्वले मात्र पुस्तान्तरणलाई अर्थपूर्ण बनाउँछ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार नयाँ महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूको सहभागिताले पार्टीभित्रको शक्ति सन्तुलनमा परिवर्तन ल्याउन सक्छ।
तर त्यसको वास्तविक प्रभाव उनीहरूले पार्टीको नीति र निर्णय प्रक्रियामा कति योगदान पुर्याउँछन् भन्नेमा निर्भर रहनेछ।
नेतृत्व परिवर्तनको उत्साह कति समय टिक्ला?
कुनै पनि राजनीतिक दलमा नयाँ नेतृत्व आएपछि कार्यकर्ता र समर्थकमा उत्साह बढ्नु स्वाभाविक हो।
तर त्यो उत्साह दीर्घकालीन विश्वासमा परिणत हुन ठोस काम आवश्यक हुन्छ।
कांग्रेसका नयाँ सभापति थापासामु पनि यही चुनौती छ।
उनले पार्टीभित्र उठाउँदै आएका सुधारका मुद्दालाई अब कार्यान्वयनमा लैजानुपर्नेछ।
विधान संशोधन, संगठन विस्तार र नयाँ पदाधिकारी चयनजस्ता काम महत्त्वपूर्ण भए पनि ती परिवर्तनले जनताका समस्या समाधानमा कस्तो भूमिका खेल्छन् भन्ने प्रश्न अझ ठूलो छ।
राजनीतिक विश्लेषक वाग्लेले नयाँ नेतृत्वप्रति अपेक्षा उच्च रहेकाले अब परिणाम देखाउन ढिलाइ गर्न नहुने धारणा राखेका छन्।
यसले गगन थापाका लागि आगामी समय केवल नेतृत्व सञ्चालनको अवधि नभई आफ्नो राजनीतिक दृष्टिकोण व्यवहारमा प्रमाणित गर्ने अवसरसमेत भएको देखाउँछ।
निष्कर्ष : कांग्रेसको अनुहार फेरियो, अब चरित्र पनि फेरिएला?
नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनले पार्टीको नेतृत्व संरचनामा उल्लेखनीय परिवर्तन ल्याएको छ।
गगन थापा सभापतिमा निर्वाचित भएका छन्। विश्वप्रकाश शर्मा वरिष्ठ उपसभापति बनेका छन्। महामन्त्री तथा अन्य पदाधिकारीमा नयाँ नेतृत्व स्थापित भएको छ।
महिला तथा विभिन्न समुदायको प्रतिनिधित्व विस्तार भएको छ भने केन्द्रीय कार्यसमितिको आकार पनि २९७ सदस्य पुर्याइएको छ।
तर यी सबै परिवर्तनको वास्तविक मूल्याङ्कन आगामी दिनमा पार्टीले गर्ने कामबाट हुनेछ।
जनताको विश्वास पुनः प्राप्त गर्नु, संगठनलाई प्रभावकारी बनाउनु, विभिन्न पुस्ता र समूहलाई एकताबद्ध राख्नु तथा स्पष्ट राजनीतिक दिशा तय गर्नु नयाँ नेतृत्वका प्रमुख जिम्मेवारी हुन्।
गगन थापाले कांग्रेसको नेतृत्व जितेका छन्। अब उनले जित्न बाँकी सबैभन्दा ठूलो कुरा भनेको जनताको विश्वास हो।
नेतृत्व परिवर्तनले नयाँ सुरुवातको संकेत दिएको छ। तर कांग्रेस साँच्चै बदलिएको छ कि छैन भन्ने जवाफ पदाधिकारीहरूको सूचीले होइन, आगामी दिनमा देखिने काम र परिणामले दिनेछ।
